تبارشناسی تطبیقی سنت‌های دادرسی اداری؛ واکاوی نسبت میان الگوهای غربی و میراث اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار حقوق عمومی دانشگاه تهران پردیس فارابی

2 حقوق عمومی ، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

10.22091/cpl.2026.15229.1097

چکیده

دادرسی اداری در بطن خود تجلی نبرد میان اقتدار دولت و حق بنیادین شهروندان است که ریشه‌ای عمیق در لایه‌های تمدنی بشری دارد. این نوشتار با رویکردی تبارشناختی به واکاوی نسبت میان سه سنت بزرگ حقوقی می‌پردازد که شامل سنت آنگلوساکسون مبتنی بر یگانگی قضایی و آرمان حاکمیت قانون، مدل فرانسوی با تأکید بر تفکیک دادگاه‌های اداری و اصل قانونی بودن، و در نهایت میراث اسلامی در قالب دیوان مظالم و مبانی عمیق نظری آن است. تمرکز اصلی پژوهش بر تحلیل چگونگی مواجهه این الگوها و تأثیر آن‌ها بر تکوین نظام‌های نظارتی در کشورهای ایران، مصر و عربستان سعودی قرار دارد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در حالی که سنت آنگلوساکسون بر برابری همگان در پیشگاه دادگاه‌های عمومی اصرار می‌ورزید، مدل فرانسوی با ایجاد مرزبندی دقیق میان امور اداری و قضایی، بنیانی نوین برای مهار بوروکراسی بنا نهاد. مواجهه این الگوها با جهان اسلام گویای آن است که اگرچه تلاطم‌های تاریخی سده‌های اخیر این کشورها را به سمت الگوبرداری از ساختارهای غربی، به‌ویژه مدل فرانسوی، هدایت کرد، اما این تحول هرگز به معنای یک اقتباس صرف و بی‌ریشه نبوده است. واکاوی ریشه‌های سنت اسلامی ثابت می‌کند که وجود نهاد کهن مظالم، بستری آماده برای پذیرش و بومی‌سازی مفاهیم مدرن فراهم کرده بود. در واقع، دادرسی اداری در این جوامع را باید محصول بازتعریف آرمان بومی نفی ظلم در کالبد نهادهای مدرن دانست که تلاش می‌کند توازنی پایدار میان اقتدار حاکمیت و صیانت از حقوق آحاد مردم برقرار سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Comparative Genealogy of Administrative Justice Traditions: Examining the Interplay between Western Models and Islamic Heritage

نویسندگان [English]

  • Mahdi Balavi 1
  • Mohahmmad Behzadi 2
1 Associate Professor, Department of International and Public Law, Farabi Campus, University of Tehran
2 Department of Public Law, College of Farabi, University of Tehran, Qom, Iran
چکیده [English]

محدودیت هفت کلمه مانع بارگزاری چکیده است

کلیدواژه‌ها [English]

  • Genealogy
  • Administrative Justice
  • Mazalim
  • Legal Traditions
  • Hybrid Identity
حقوق عمومی تطبیقی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 02 اسفند 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار