بررسی تطبیقی اصل عدم تبعیض در استخدام؛ مطالعه موردی شهرداری‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 استاد گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 دانشیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

10.22091/cpl.2026.13985.1068

چکیده

مقایسه مستخدمان بخش عمومی از دیدگاه‌های مختلف، نظیر اصل برابری نیازمند استعانت از ظرفیت‌های دانش حقوق تطبیقی است. اصل عدم تبعیض در استخدام به‌مثابه وجه سلبی مفهوم اصل برابری، ریشه در حیات مدرن بشر دارد. در نگاه نخست، انتظار می‌رود این اصل منطقاً در قوانین و مقررات مربوط به استخدام در شهرداری‌ها نیز مورد شناسایی قرار گرفته باشد. وجود چنین اصلی در این‌گونه قوانین را باید نشانهٔ بارزی بر اهمیت آن در مجموعه قوانین استخدامی در شهرداری‌ها نیز دانست. نوشتار حاضر با درک چنین اهمیتی درصدد برآمده است به این سؤال پاسخ دهد: از دیدگاه مقایسه‌ای، اصل عدم تبعیض در قوانین و مقررات مربوط به شهرداری‌ها چه جایگاهی را دارد؟ نوشتار حاضر در راستای پاسخ به این سؤال محوری، با تکیه‌بر روش تحقیق توصیفی‌تحلیلی، تلاش داشته است بدان پاسخ دهد. در مقام نتیجه‌گیری، مهم‌ترین نتایج از این قرار است: اولاً با وجود اسناد «عام» و «خاص» استخدامی برای شهرداری‌ها، مقوله استخدام در این نهاد محدود به یک سند نیست. لذا در مقام ارزیابی مفهوم عدم تبعیض نباید محدود به یک سند بود؛ ثانیاً نظر به تنوع مستخدمین شهرداری، قوانین متنوعی بر روابط استخدامی آن‌ها حکمفرما است و همین تنوع می‌تواند نابرابری را در استخدام داوطلبان استخدامی در پی داشته باشد؛ ثالثاً در مقام مقایسه اسناد استخدامی مربوط به شهرداری‌ها این مفهوم در اشکال عدم تبعیض یا برابری در وجوه تصریحی یا ضمنی و مفروضی مورد توجه قانون‌گذار قرار گرفته است؛ رابعاً اهمیت این اصل در ارتباط با امور استخدامی تمامی انواع کارمندان شهرداری‌ها به یک اندازه و اهمیت مورد توجه قرار نگرفته است؛ خامساً وجود اسناد خاص استخدامی موجب شده است که اصل برابری در مواردی تخصیص بخورد و با وجود این اسناد خاص، صحبت کردن از اصل برابری در استخدام شهرداری‌ها با امتناع مواجه است.

تازه های تحقیق

در مقاله حاضر تلاش شد اصل برابری و عدم تبعیض از منظر مقایسه‌ای در امور استخدامی شهرداری‌ها به بحث و بررسی گذاشته شود. با در نظر گرفتن توضیحاتی که در متن مقاله آمد می‌توان موارد زیر را به‌عنوان نتیجه‌گیری پایانی مقاله در نظر گرفت:

  1. در این تحقیق مشاهده شد که دست‌کم قانون استخدام کشوری، آیین‌نامه استخدامی پیمانی، قانون کار برای کارمندانی که فاقد سهمیه‌های استخدامی هستند اعمال می‌گردد و برای کارمندانی که دارای سهمیه‌های استخدامی هستند، اسناد خاص نظیر قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران حکمفرما است. لذا با نوعی از کثرت و تنوعِ قوانینِ استخدامی در مورد شهرداری‌ها مواجه هستیم که البته در مقام عمل و اجرا می‌تواند از موجبات تشتت و سردرگمی گردد.
  2. با وجود اسناد قانونیِ «عام»، مثل قانون استخدام کشوری و اسناد قانونی «خاص» استخدامی برای شهرداری‌ها، مثل قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، مقوله استخدام در این نهاد محدود به یک سند نیست. لذا در مقام ارزیابی مقایسه کردن آن‌ها از دیدگاه مفهوم عدم تبعیض، نباید محدود به یک سند بود.
  3. 2. در مقام مقایسه، با در نظر گرفتن اسناد استخدامی مربوط به شهرداری‌ها مشاهده می‌شود این مفهوم در اشکال عدم تبعیض یا برابری در وجوه تصریحی یا ضمنی و مفروضی در برخی از اسناد استخدامی مورد توجه قانون‌گذار قرار گرفته است. در این چارچوب، این وضعیت می‌تواند امید به برابری در استخدام را در شهرداری‌ها بالا ببرد، اگرچه پذیرش برابری به‌عنوان «یک اصل»، به معنای اطلاق حکمِ برابری به همه استخدام‌ها قابل تفسیر نیست، بلکه برابری حکم عامی است که با استثنائاتی روبرو است.
  4. شایسته توجه است که نظر به تنوع مستخدمین شهرداری، قوانین متنوعی بر روابط استخدامی آن‌ها حکمفرما است و همین تنوع می‌تواند در مقام مقایسه آن‌ها، موجب نابرابری در استخدام داوطلبان استخدامی گردد. به بیان بهتر وجود قوانین متعدد حاکم بر امور استخدامی در شهرداری‌ها فی حد ذات، پایه‌گذار نابرابری استخدامی است. نهادی که به‌عنوان خدمات رسانِ عمومی با تکیه‌بر مستخدمانِ خود، قرار است این وظیفه خطیر را انجام دهد، مبنای خردمندانه‌ای برای این حجم از تنوع ندارد.
  5. یکی از معضلاتی که در مورد استخدام در شهرداری‌ها ازنظر حقوقی شایسته توجه است این است که قانون‌گذار هیچ‌گونه ضابطه عینی و کنترل‌پذیر حقوقی برای بازنگری در صلاحدیدهای مقامات اجرایی در استفاده از ظرفیت‌های مقرر در مقررات قانونی مربوط به استخدام از میان گزینه‌های استخدام رسمی و استخدام پیمانی و استخدام کارگری نیندیشیده است، از این نظر با خلأ قانونی مواجه هستیم. درنتیجه ممکن است مقامات صلاحیتدار قانونی در انتخاب نوعِ استخدام از اصل بی‌طرفی فاصله گرفته و فردی را که احتمالاً حائز شرایط استخدام پیمانی است به صرف صلاحدید به شکل کارگری استخدام کند.
  6. اگرچه به نظر می‌رسد اهمیت اصل عدم تبعیض در ارتباط با امور استخدامی تمامی انواع کارمندان شهرداری‌ها لازم باشد، اما در مقابل مشاهده می‌شود این اصل در مقام مقایسه در مورد کارمندان به یک اندازه و اهمیت مورد توجه قرار نگرفته است.
  7. 6. با وجود اسناد خاص استخدامی در برابر اسناد عام استخدامی برای شهرداری‌ها، با نوعی از دوگانگی در این مورد مواجه هستیم. این وضعیت موجب شده است که اصل برابری در مواردی، تخصیص بخورد و با وجود این اسناد خاص، صحبت کردن از اصل برابری در استخدام شهرداری‌ها با امتناع مواجه است.

در نهایت پیشنهاد می‌گردد شهرداری‌ها همانند سایر دستگاه‌های اجرایی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Comparative Analysis of the Principle of Non-Discrimination in Employment: A Case Study of Municipalities

نویسندگان [English]

  • Ayat Mulaee 1
  • Mohammad Reza Mojtahedi, 2
  • Seyed Hossein Malakooti Heshajan 3
  • Oday Kazem Hamzeh, 4
1 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran, .
2 Professor, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
3 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
4 PhD Student in Public Law, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

The comparison of public sector employees from diverse perspectives, such as the principle of equality, necessitates invoking the capacities of comparative legal scholarship. The principle of non-discrimination in employment, as the negative aspect of the concept of equality, is rooted in modern human existence. At first glance, it is logically expected that this principle be recognized within the laws and regulations governing municipal employment. The presence of such a principle in these statutes should be regarded as a manifest indication of its significance within the corpus of municipal employment law. Recognizing this importance, this study seeks to address the following question: From a comparative perspective, what is the status of the principle of non-discrimination in laws and regulations pertaining to municipalities? To address this central inquiry, the article utilizes a descriptive-analytical research method. The primary findings are as follows: Firstly, notwithstanding the existence of "general" and "special" employment instruments for municipalities, the recruitment process in this institution is not confined to a single document; therefore, the evaluation of non-discrimination must not be restricted to one instrument. Secondly, given the diversity of municipal employees, varied statutes govern their employment relationships, and this very diversity may engender inequality in the recruitment of candidates. Thirdly, in comparing municipal employment instruments, this concept has been addressed by the legislature in the forms of non-discrimination or equality, through either express, implicit, or presumptive facets. Fourthly, the significance of this principle has not been accorded equal weight regarding the employment affairs of all categories of municipal staff. Fifthly, the existence of lex specialis in employment has resulted in the derogation of the principle of equality in certain instances; consequently, the presence of these specific instruments renders the assertion of a universal principle of equality in municipal employment problematic.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Principle of Non-Discrimination
  • Right to Employment
  • State Employment Law
  • Principle of Equality
  • Municipal Employees

مراجع

ابطحی، سید حسین و فریدون عبد صبور (1389). شایسته‌سالاری، تهران: آزادمهر.
اسماعیلی، محمد، نجابت خواه، مرتضی و گرجی ازندریانی، علی‌اکبر (1402). «آسیب‌شناسی سهمیه‌های ورود به خدمت از منظر اصل برابری فرصت‌ها با تکیه‌بر رویه هیئت عمومی دیوان عدالت اداری»، فصلنامـه علمی پژوهش‌های نویـن حقوق اداری، سال 5، شماره 17.
امامی، محمد، استوارسنگری، کورش (1390). حقوق اداری، جلد اول، تهران: نشر میزان.
تاموشات، کریستیان (1402). حقوق بشر، ترجمه: حسین شریفی طرازکوهی، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
تروشه، دیدیه (1396). مبانی حقوق عمومی فرانسه و اتحادیه اروپا، تحقیق و ترجمه: محمدجواد جاوید و آرزو رنگچیان، تهران: خرسندی.
خواجوند، مظاهر، لطفی خاچک، مجتبی و سلطانیان، داود (1401). «تأملی بر شاخص‌های اداره خوب در رویه قضایی دیوان عدالت اداری»، فصلنامه پژوهش‌های نوین حقوق اداری، دوره 4، شماره 12.
ربیعی، مرتضی، محسن ملک افضلی اردکانی و محسن طاهری (1401). «جایگاه اصل برابری و منع تبعیض در نظام حقوق اداری ایران»، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره 5، شماره 12.
رفیعی، احمد (1391). حقوق کار، دفتر دوم، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
شجاعی، عبدالسعید (1404). «نسبت‌سنجی حقوق فردی و عامه در پرتو دگرگونی‌های جهانی»، فصلنامه حقوق عمومی تطبیقی، دوره 2، شماره 2.
عراقی، سید عزت‌الله، رنجبریان، امیرحسین (1392). تحول حقوق بین‌المللی کار، تهران: مؤسسه  کار و تأمین اجتماعی.
غمامی، سید محمدمهدی، حسینی، سید حسن (1397). «شایسته‌گزینی در نظام حقوق استخدامی ایران و آمریکا»، فصلنامه حقوق اداری، سال 5، شماره 15.
کلاهی، حسن سعید وکاردان، عباس (1387). مفاهیم کلیدی در علم سیاست، تهران: انتشارات علمی و فرهنگـی.
گزارش اظهارنظر کارشناسی درباره «طرح تسری قانون مدیریت خدمات کشوری به شهرداری‌ها»، قابل بازیابی در: shenasname.ir/?p=8478
گلکار، بهزاد و وحید ناصحی فرد (1381). «مروری بر مفاهیم شایسته‌سالاری»، مجله توسعه مدیریت، شماره 39.
مولائی، آیت (1399). جزوه حقوق استخدامی، کارشناسی ارشد رشته دادرسی اداری، دانشگاه تبریز.
وطن‌خواه، حمید (1382). تأثیر مصوبات سازمان بین‌المللی کار بر حقوق کار ایران، تهران: نشر سمر.
هاشمی، سید محمد (1386). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، حاکمیت و نهادهای سیاسی، چاپ پانزدهم، تهران: نشر میزان.
هداوند، مهدی و مرتضی نجابت‌خواه (1390). نظام حقوقی رسیدگی به اختلافات کارگر و کارفرما، تهران: انتشارات جنگل.
‌ آیین‌نامه نحوه تطبیق وضع مستخدمین شهرداری‌ها با قانون استخدام کشوری»، مصوب ۱۰/۰۹/۱۳۵۸.
‌ بخشنامه شماره 13758 مورخ 19/3/1400 سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه‌وبودجه کشور.
اصلاح آیین‌نامه استخدام پیمانی و اصلاحات بعدی آن، شماره: ۲۹۹۸۱ ت ۲۷۰۲۶ ه‍، تاریخ۲۴/۰۶/۱۳۸۱.
آیین‌نامه استخدام پیمانی، مصوب 1346.
آیین‌نامه استخدامی شهرداری تهران، در تاریخ ۱۲/۸/۱۳۵۸.
آیین‌نامه استخدامی شهرداری‌ها، مصوب هیئت‌وزیران، تاریخ ۱۹/۹/۱۳۴۵.
آیین‌نامه استخدامی کارکنان شهرداری‌های کشور شماره: ۶۴۰۱۸ ت ۲۵۳۴۲ ه‍ تاریخ ۱۴/۱۲/۱۳۸۱.  
تبصره اصلاحی ماده (۳۸) قانون بودجه سال ۱۳۴۳ کل کشور.
دادنامــه شـماره 131 مـورخ 1399/10/20، هیئت عمومـی دیوان عدالت اداری.
در دادنامه‌های شماره ۹۱-۸۷ مورخ ۲۷/۱/۱۳۹۸ و ۸۵۴ مورخ ۸/۷/۱۳۹۹ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، 1358.
قانون استخدام کشوری، 1345.
قانون بودجه کل کشور، مصوب 1400.
قانون تسهیلات استخدامی، اجتماعی جانبازان مصوب ۱۳۷۴.
قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، مصوب 1391.
قانون شهرداری، سال ۱۳۳۴.
قانون شهرداری، مصوب ۲۸/۱۱/۱۳۴۵
قانون کار مصوب ۱۳۶۹ و اصلاحات بعدی آن
قانون مدیریت خدمات کشوری، مصوب 1386.
قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت، 1370.
لایحه قانونی شمول قانون استخدام کشوری (غیر از شهرداری پایتخت) درباره کارکنان شهرداری‌های سراسر کشور، مصوب ۲۷/۰۶/۱۳۵۸.
ماده‌واحده الزام دولت جهت اسـتخدام ده درصد از پرسنل موردنیاز خود از بین جانبازان انقلاب اسلامی و بستگان شهدا، 3/11/1364.
 
References
Books
Abtahi, S. H., & Abd Sabour, F. (2010). Meritocracy. Azadmehr. [In Persian].
Emami, M., & Stovarsangari, K. (2011). Administrative law (Vol. 1). Mizan Publications. [In Persian].
Hadavand, M., & Nejabatkhah, M. (2011). The legal system for handling employee-employer disputes. Jangal Publications. [In Persian].
Hashemi, S. M. (2007). Constitutional law of the Islamic Republic of Iran: Sovereignty and political institutions (Vol. 2, 15th ed.). Mizan Publications. [In Persian].
Iraqi, S. E., & Ranjbarian, A. H. (2013). The evolution of international labor law. Institute of Labor and Social Security. [In Persian].
Kolahi, H. S., & Kardan, A. (2008). Key concepts in political science. Scientific and Cultural Publications. [In Persian].
McNamee, S. J., & Miller, R. K., Jr. (2014). The meritocracy myth. Rowman & Littlefield Publishers.
Rafiei, A. (2012). Labor law (Vol. 2). Mizan Legal Foundation. [In Persian].
Tamushat, C. (2024). Human rights (H. Sharifi Tarazkouhi, Trans.). Mizan Legal Foundation. [In Persian].
Trochet, D. (2017). Fundamentals of French and European Union public law (M. J. Javid & A. Rangchian, Trans.). Khorsandi Publications. [In Persian].
Vatankhah, H. (2003). The impact of the resolutions of the International Labor Organization on Iranian labor law. Samar Publishing. [In Persian].
 
Articles & Periodicals
Esmaeili, M., Nejabatkhah, M., & Gorji Azandariani, A. A. (2024). Pathology of entry quotas from the perspective of the principle of equal opportunities based on the procedure of the General Board of the Administrative Court of Justice. Scientific Quarterly of New Administrative Law Research, 5(17). [In Persian].
Ghamami, S. M. M., & Hosseini, S. H. (2018). Qualification in the employment law system of Iran and the United States. Administrative Law Quarterly, 5(15). [In Persian].
Golkar, B., & Nasehifard, V. (2002). A review of the concepts of meritocracy. Management Development Journal, (39). [In Persian].
Khajovand, M., Lotfi Khachek, M., & Soltanian, D. (2023). A reflection on the indicators of good administration in the judicial procedure of the Administrative Court of Justice. Quarterly Journal of New Research in Administrative Law, 4(12). [In Persian].
Molaei, A. (2020). Employment law booklet (Master’s degree in administrative procedure). University of Tabriz. [In Persian].
Rabiei, M., Malek Afzali Ardakani, M., & Taheri, M. (2023). The position of the principle of equality and prohibition of discrimination in the Iranian administrative law system. Iranian Monthly Journal of Political Sociology, 5(12). [In Persian].
Shojaei, A. S. (2025). The balance between individual and public rights in light of global changes. Comparative Public Law, 2(2). [In Persian].
 
Laws, Regulations & Judicial Decisions
Administrative Court of Justice. (2019). Judgment No. 87-91 (April 16, 2019) and Judgment No. 854 (September 29, 2020). General Board of the Administrative Court of Justice. [In Persian].
Administrative Court of Justice. (2021). Judgment No. 131 (January 9, 2021). General Board of the Administrative Court of Justice. [In Persian].
Council of Ministers. (1966). Municipal employment regulations. [In Persian].
Council of Ministers. (1967). Contractual employment regulations. [In Persian].
Council of Ministers. (1979a). Regulations on the manner of adapting the status of municipal employees to the National Employment Law (December 1, 1979). [In Persian].
Council of Ministers. (1979b). Tehran Municipality employment regulations (November 3, 1979). [In Persian].
Council of Ministers. (2002a). Amendment to the contractual employment regulations, No. 29981/T27026H (September 15, 2002). [In Persian].
Council of Ministers. (2002b). Employment regulations for municipal employees of the country, No. 64018/T25342H (March 5, 2003). [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1955). Municipality law. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1964). Amending note to Article 38 of the 1964 National Budget Law. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1966a). Municipality law (February 17, 1967). [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1966b). National employment law. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1979a). Constitution of the Islamic Republic of Iran. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1979b). Legal bill to include the National Employment Law (excluding the Capital Municipality) regarding municipal employees across the country (September 18, 1979). [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1985). Single article on the obligation of the government to employ ten percent of required personnel from among disabled veterans and relatives of martyrs (January 23, 1986). [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1990). Labor law and its subsequent amendments. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1991). Law on the harmonized system of payment for government employees. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (1995). Law on employment and social facilities for veterans. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (2007). Civil service management law. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (2012). Comprehensive law on providing services to veterans. [In Persian].
Islamic Consultative Assembly. (2021). National budget law. [In Persian].
National Administrative and Employment Organization. (2021). Circular No. 13758 (June 9, 2021). National Administrative and Employment Organization and Plan and Budget Organization. [In Persian].
Research Center of the Islamic Consultative Assembly. (n.d.). Expert opinion report on the "Plan to extend the Civil Service Management Law to municipalities". Retrieved from https://shenasname.ir/?p=8478 [In Persian].
UN General Assembly. (1965). International convention on the elimination of all forms of racial discrimination. Adopted by GA Res. 2106 (XX).
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار